166 Yıllık Mücadele

www.kocaelidenge.com yazarlarından Dr. Vural Şahbenderoğlu'nun 1 Mayıs 2022 tarihli makalesidir.

Bugün 1 Mayıs. Tarihsel süreç içerisinde bakıldığında 1 Mayıs için değişik yaklaşımlarda bulunulduğunu ve bugüne değişik anlamlar yüklenmek istendiğini görmek mümkündür. 1 Mayıs işçi haklarını ve emeği savunanlar için “Emek ve Dayanışma Bayramı”, emeğinin gücünü hafife alanlar ve günü gerçek anlamından uzaklaştırmak isteyenler için sadece “Bahar ve Çiçek Bayramı”dır.

Bugünkü yazımda 1 Mayıs’ın nasıl doğduğunu ve günümüze kadar nasıl uzandığını anlatarak okurlarımla paylaşacağım.

Bir proleter bayram gününü, sekiz saatlik iş gününü elde etme aracı olarak kullanma düşüncesi ilk kez Avustralya'da doğmuştur. Avustralyalı işçiler, 1856'da sekiz saatlik işgünü lehinde gösteriler yaparak, hep birlikte bir günlük iş bırakmaya karar vermişlerdir.

Avustralyalı işçilerin örneğini ilk izleyen Amerikalılar olmuş ve 1886'da 1 Mayıs'ın evrensel bir iş bırakma günü olmasına karar vermiş ve 200 bin Amerikalı işçi iş bırakarak 8 saatlik işgünü talebinde bulunmuştur. Daha sonra uygulanan baskılarla, işçilerin bu anlamda gösteri yapmaları birkaç yıl engellenmiştir. Ancak işçiler 1888'de yeniden karar alarak 1 Mayıs 1890'da toplanmayı kararlaştırmışlardır.

Avustralya’da başlayıp Amerika’da güçlenen işçi hareketi Avrupa’daki işçi hareketini de güçlendirmiştir. 1889'da Uluslararası İşçiler Kongresi Fransa’da toplanmıştır. Kongrede, on iki saat yerine sekiz saatlik işgünü talebinin en başta yer alması gerektiği yolunda karar alınmıştır. Bunun üzerine Fransız sendikalarının işçi temsilcisinin bu talebi tüm ülkelerde evrensel bir iş bırakma ile dile getirilmesi teklifi ve Amerikan sendikaları işçi temsilcisinin 1 Mayıs 1890'da grev yapılması yolunda aldığı karara dikkat çekmesiyle Kongre, bu tarihte uluslararası bir proletarya gününün kutlanmasına karar vermiştir.

1889'da Milletlerarası İşçi Kardeşliği Teşkilatı'nın Paris Kongresi'nde "işçilerin ortak bayramı" olarak kabul edilen İşçi Bayramı, Osmanlı Devleti sınırlarında ilk olarak 1911'de Selanik'teki tütün, pamuk ve liman işçilerince kutlanırken, İstanbul'daki ilk kutlama 1912 yılında gerçekleşmiştir. Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı nedeniyle ara verilen 1 Mayıs kutlamaları, uzun bir aradan sonra 1921'de gerçekleşmiştir. Türkiye Sosyalist Fırkası'nın çağrısı üzerine İstanbul işçileri mayısın birinci pazar gününü tatil yapmıştır.

Türkiye’de 1 Mayıs işçi bayramı resmi olarak ilk kez 1923'te Ankara, İzmir, Adapazarı ve İstanbul’da kutlanmıştır. Gösterilerde özellikle mesai kanununun çıkarılmasının istenmesi yanında yabancı şirketlere el konulması, 1 Mayıs’ın resmen işçi bayramı olarak tanınması, sekiz saatlik işgünü, hafta tatili, serbest sendika ve grev hakkı talepleri vurgulanmıştır. Bu talepler karşısında 1924’te 1 Mayıs kutlamalarının yapılması yasaklanmış ve yürüyüşlere izin verilmeyeceği belirtilmiştir. 1925’te çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile işçilerin her türlü gösteri ve yürüyüş yapması, yasaklanmıştır. Bunun üzerine 1926’dan itibaren 1 Mayıslar gizlilik içinde kutlanmaya başlanmış ve uzunca bir süre bu şekilde devam etmiştir.

1935’te “Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun” adıyla çıkarılan bir yasa ile 1 Mayıs günü “Bahar ve Çiçek Bayramı” olarak genel tatil günlerine dahil edilmiştir. Ancak bu genel tatil gününde, diğer genel tatil günlerinde olduğu gibi çalışanlara ücret ödenmeyeceği kabul edilmiştir.

1936 – 1974 yılları arasında tek parti ve sonrasındaki dönemlerde, uzunca bir süre 1 Mayıs’ın kutlanması yasaklanmıştır. Bu dönemde parti, sendika, işçi derneği kurmak bile suç sayılmıştır. 1947 yılında Sendikalar Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle, 1947 ve 1950 yılları sonrasında bazı sendikalar kurulmuştur. 1951 yılında çıkarılan bir kanunla işçilere genel tatil günü olan 1 Mayıs’ta yarım günlük ücret ödenmesi 1956’da ise tam gün ücret ödenmesi kabul edilmiştir. 1960’lı yıllarda, Toplu Sözleşme, Grev ve Lokavt Kanunu’nun kabul tarihi olan 24 Temmuz, işçi sınıfına 1 Mayıs’ın yerine bayram olarak dayatılmıştır. Yeniden yükselişe geçen işçi hareketi, DİSK’in kuruluşu, 15-16 Haziran Direnişi ve işçi direnişlerinde yaşanan artış 1 Mayıs’ı uzun yılların ardından yeniden işçi sınıfının gündemine taşımıştır.

 Darbeler ve olağanüstü koşullarla kimi zaman yasaklanan hem kutlaması kolay olmayan hem de uğrunda epeyce çile çekilen 1 MayısDİSK'in 1976 yılında Taksim'de düzenlediği programla geniş kitlelerce kutlanmıştır. Bir yıl sonra 1977'de yine Taksim Meydanı'nda yapılan 1 Mayıs kutlamalarında, meydandakilerin üzerine ateş açılması nedeniyle 34 işçi yaşamını yitirmiştir.

1981 – 1986 yılları arası 12 Eylül askeri darbesinin yasaklar zincirinde 1 Mayıs da yerini almıştır. Böylece Türkiye’de yeni bir yasaklı dönem başlamıştır. 12 Eylül 1980 askeri darbe sonrasında Milli Güvenlik Konseyi kararı ile resmî tatil olmaktan çıkarılan 1 Mayıs, 1990’lı yıllarda önceleri salonlarda ve sonraları meydanlarda kutlansa da en görkemli kutlamayı 150 bin kişinin katılımıyla 1996’da yapmıştır. Bu kutlamalar sırasında açılan ateş sonucunda üç kişi yaşamını yitirmiştir.

İşçilerin her yıl 1 Mayıs’ta meydanlara çıkarak uzun süren hak arayışları nihayet askeri darbeden 28 yıl sonra Nisan 2009’da 1 Mayıs’ın "Emek ve Dayanışma Günü" olarak resmî tatil ilan edilmesiyle resmiyet kazanmıştır.

2011’de Taksim, 1977’den beri ilk defa 1 Mayıs kutlamalarına açılmış ve Yurt genelinde coşkulu kutlamalar yaşanmıştır. 2012’de 1 Mayıs kutlamaları, Taksim Meydanı’nda ve ülke genelinde bayram havasında geçmesine ve herhangi bir olay yaşanmamasına rağmen 2013’te hükümet, Taksim’de inşaat olduğunu gerekçe göstererek, Taksim Meydanı’nın 1 Mayıs kutlamalarına kesinlikle kapalı olacağını açıklamıştır. Bu açıklamaya rağmen kitleler Taksim’e gitmeye çalışmış, pek çok yerde polisle göstericiler arasında çatışmalar yaşanmıştır. İki yıl boyunca sendikaların ve sivil toplum örgütlerinin katılımıyla Taksim’de kutlanan işçi bayramının sonraki yıllarda güvenlik gerekçeleriyle Taksim Meydanı'nda kutlanmasına izin verilmemesi sendikaların ve sivil toplum örgütlerinin tepkisine neden olmuştur.

2020 ve 2021 yıllarında COVİT19 salgını nedeniyle uygulanan sokağa çıkma kısıtlaması nedeniyle sokakta kutlanamayan Emek ve Dayanışma Günü bu yıl büyük coşkuyla kutlanacağını umut ediyorum.

Avustralya’da başlayıp Amerika ve Avrupa’da gelişerek büyüyen ve başlangıçta sekiz saatlik işgününün uygulanması hedefini amaçlayan işçi hareketi, bu amacına ulaştıktan sonra da burjuvazi ve egemen sınıf karşısında mücadelesini günümüze kadar devam ettirmiştir.

İşçi ve emek üzerinden sembolleşen 1 Mayıs “Emek ve Dayanışma Günü” ve yarın başlayacak Ramazan Bayramınız kutlu olsun.

Sağlıkla kalın değerli okurlarım.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Vural Şahbenderoğlu - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Kocaeli Denge Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Kocaeli Denge hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Kocaeli Denge editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Kocaeli Denge değil haberi geçen ajanstır.

05

Ferhat Arslan - Kıymetli paylaşımıniz için teşekkür ederim Vural hocam. Her zaman olduğu gibi bir çırpıda okuyup bilgilendik.

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 04 Mayıs 13:10
04

Hatice tunc - Bu anlamlı günde bu güzel araştırma ve yazınıza çok teşekkür ediyoruz sayın müdürüm?

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 02 Mayıs 22:57
03

Serdar - Değerli üstadım;

Kapsamlı bir araştırmaya dayalı olarak içeriği zengin bir makale olmuş!..

Emeğinize ve birikiminize teşekkürler..

Sağlık dileklerimle ailece bayramınızı kutlar, Çanakkale 'den selamlar sevgiler sunarım!.??

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 01 Mayıs 19:41
02

Etem Üçüncüoğlü - Bilgi ve aydınlatma için teşekkürler.

Ailecek bayramınızı kutlarız.

Gönül - Etem

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 01 Mayıs 18:29
01

Izafet - Emeğinize sağlık üstadım,kutlayacağımız günler gelecek inşallah ???

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 01 Mayıs 18:19


Anket Kocaeli Ticaret Odası'nda seçimi kim kazanır?